Kıdem tazminatı, bir işyerinde belirli bir süre çalışmış olan işçiye, iş sözleşmesi sona erdiğinde ödenen paradır. Amacı, işçinin o işyerinde geçirdiği yılların karşılığını almasıdır.
Kimler kıdem tazminatı alabilir?
İlk şart, aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olmaktır. Bir yılını doldurmayan işçi kıdem tazminatına hak kazanamaz.
İkinci şart ise işten ayrılma sebebidir. Her ayrılış kıdem tazminatı hakkı doğurmaz. Hak kazandıran başlıca durumlar şunlardır:
- İşverenin, işçinin ciddi bir kusuru olmaksızın sözleşmeyi feshetmesi
- İşçinin haklı bir sebeple işten ayrılması (ücretinin ödenmemesi, sigortasının eksik yatırılması, işyerinde tacize uğraması gibi)
- Erkek işçinin askere gitmesi
- Emeklilik veya emeklilik şartlarının tamamlanması
- Kadın işçinin evlendikten sonraki bir yıl içinde işten ayrılması
- İşçinin vefatı (mirasçılarına ödenir)
Kimler alamaz?
Kendi isteğiyle istifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz. Ayrıca işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle işten çıkarılması halinde de bu hak doğmaz.
Bu nedenle işten ayrılırken imzalatılan belgelere dikkat etmek gerekir. “İstifa dilekçesi” başlıklı bir belgeyi imzalamanız, aslında işveren tarafından çıkarılmış olsanız bile tazminat hakkınızı tartışmalı hale getirebilir.
Nasıl hesaplanır?
Çalışılan her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında ödeme yapılır. Bir yıldan artan süreler de oranlanarak hesaba katılır.
Hesaplamada çıplak ücret değil, giydirilmiş ücret esas alınır. Yani yol yardımı, yemek yardımı, ikramiye gibi düzenli olarak yapılan ödemeler de hesaba dahil edilir. Bu detay, tazminat tutarını önemli ölçüde etkiler.
Kıdem tazminatı için kanunla belirlenmiş bir üst sınır (tavan) vardır ve bu tutar yılda iki kez güncellenir.
Ne zamana kadar talep edilebilir?
Kıdem tazminatı alacağı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yıllık zamanaşımına tabidir.
Ancak dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Arabuluculuk, iş davalarında dava şartıdır.