Alışveriş yaptığınız bir üründe kusur çıkması ya da aldığınız hizmetin vaat edilenden farklı sunulması, tüketicilerin en sık yaşadığı mağduriyetlerden biridir. Büromuza gelen danışanların büyük bir kısmı, “Bu ürünü iade edebilir miyim, yoksa sadece tamir mi ettirebilirim?” sorusuyla karşımıza çıkıyor. Bu yazıda ayıplı mal ve hizmet kavramını, tüketicinin sahip olduğu seçimlik hakları ve bu hakların nasıl kullanılacağını ele alacağım.
Ayıplı Mal Nedir?
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca ayıplı mal; taraflarca kararlaştırılan örnek ya da modele uygun olmayan, objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan, ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda yer alan özelliklerden farklılık gösteren ya da kullanım amacı bakımından değerini veya tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan ya da ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren maldır. Basit bir ifadeyle, ürün size vaat edilen ya da normal şartlarda beklenen niteliği taşımıyorsa, o mal ayıplıdır.
Ayıplı Hizmet Nedir?
Aynı mantık hizmetler için de geçerlidir. Sağlayıcı tarafından bildirilen reklam ve ilanlarında veya standardında ya da teknik kuralında tespit edilen özelliklere aykırı olan, olması gereken faydayı azaltan veya ortadan kaldıran hizmetler ayıplı hizmet olarak nitelendirilir.
Tüketicinin Seçimlik Hakları Nelerdir?
Ayıplı mal ile karşılaşan tüketicinin kanunen dört seçimlik hakkı bulunmaktadır. Bu haklardan hangisini kullanacağına tüketici kendisi karar verir; satıcı, tüketiciyi belirli bir seçime zorlayamaz.
1. Sözleşmeden Dönme
Tüketici, malı iade ederek ödediği bedelin tamamının kendisine geri verilmesini isteyebilir.
2. Bedelden İndirim
Malı elinde tutmaya devam edip, ayıp oranında bedelde indirim yapılmasını talep edebilir.
3. Ücretsiz Onarım
Malın masrafsız şekilde onarılmasını isteyebilir. Ancak onarımın orantısız güçlük içermesi durumunda tüketici bu hakkı kullanamaz.
4. Ayıpsız Misli ile Değişim
Mümkünse malın ayıpsız bir benzeriyle değiştirilmesini talep edebilir.
Önemle belirtmek isterim ki, satıcı bu dört haktan birini seçme yetkisini tüketiciden alamaz; “değişim veya tamir dışında seçenek sunmuyoruz” şeklindeki uygulamalar kanuna aykırıdır.
Ayıp İhbarı ve Süreler
Tüketicinin ayıplı mal nedeniyle haklarını kullanabilmesi için ayıbı satıcıya bildirmesi gerekir. Kanunda satıcının sorumluluğu bakımından öngörülen süreler şu şekildedir:
- Ayıbın fark edilebilir (açık) ayıp olması halinde: Malın teslim tarihinden itibaren 2 yıl içinde bu haklar kullanılabilir; bu süre, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda 5 yıldır.
- Ayıbın gizli (sonradan ortaya çıkan) ayıp olması halinde: Ayıp ortaya çıktığı anda derhal, makul süre içinde satıcıya bildirilmelidir.
- İkinci el mallarda: Bu süre 1 yıla inebilir.
Ücretsiz Onarım veya Değişim İçin Satıcı Ek Ücret Talep Edebilir mi?
Hayır. Kanun açıkça, tüketicinin seçimlik haklarını kullanmasından doğan tüm masrafların (kargo, işçilik, malzeme, posta vb.) satıcı tarafından karşılanmasını öngörmüştür. Satıcının bu masrafları tüketiciye yansıtması mümkün değildir.
Garanti Belgesi Olmadan Bu Haklar Kullanılabilir mi?
Evet. Garanti belgesi, tüketicinin kanundan doğan haklarını kısıtlayamaz; garanti süresi bitmiş olsa dahi kanunda öngörülen ayıp süresi içinde bu haklar kullanılabilir. Ayrıca fatura veya fiş bulunmaması, alışverişin kredi kartı ekstresi, banka dekontu gibi başka delillerle ispatlanabilmesi halinde tüketicinin hak kullanımını engellemez.
Uyuşmazlık Durumunda Nereye Başvurulmalı?
Satıcı ile anlaşma sağlanamaması halinde tüketici, parasal sınıra göre Tüketici Hakem Heyeti‘ne veya Tüketici Mahkemesi‘ne başvurabilir. Bu konuyu ayrı bir yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
Ayıplı mal ve hizmetlerde tüketicinin korunması, kanun koyucunun özenle düzenlediği bir alandır ve tüketici lehine pek çok güvence içerir. Ancak hangi seçimlik hakkın somut olayınıza en uygun olduğunu belirlemek ve süreci doğru yönetmek, hak kaybına uğramamanız açısından büyük önem taşır. Bu konuda yaşadığınız bir sorun varsa büromuzdan destek talep edebilirsiniz.